USD 3.2202
EUR 3.8137
RUB 4.2174
თბილისი
დავით არსენიშვილი - ხელოვნების მცველი, რომელმაც ანჩისხატის ეკლესია გადაარჩინა დანგრევას
თარიღი : 08.07.2020 14:19  2188

დავით არსენიშვილი, ქვეყნისთვის თავდადებულ მოღვაწე, რომელსაც საბჭოთა საქართველოში სათანადოდ არ აფასებდნენ. მიუხედავად ამისა, ისტორიამ მაინც შემოენახა ამ დიდებული ადამიანის სახელი, მისი ღვაწლი სამშობლოს წინაშე. დავით არსენიშვილის ბიოგრაფიისთვის თვალის გადავლებაც კი საკმარისია, რომ კარგად დაინახო მისი დიდი დამსახურება ეროვნული კულტურის წინაშე.

1905  წლის 11 იანვარს, დაბა ტყიბულში, ილია არსენიშვილსა და პრისკილე აბზიანიძეს ვაჟი, დავითი, შეეძინათ, იგი 1913 წელს ჯერ ქუთაისის კლასიკურ გიმნაზიაში ჩაირიცხა, მოგვიანებით კი სწავლა გააგრძელა გაგრის, ბაქოსა და თბილისის სკოლებში. 1921-1923 წლებში განათლება მიიღო თბილისის ინდუსტრიულ ტექნიკუმში. 1922 წელს დაამთავრა მოსკოვის სამხატვრო თეატრის დრამატული სტუდია მსახიობ მ. ლ. როქსანოვას ხელმძღვანელობით.

1923 წლიდან კი  როგორც რეჟისორმა მუშაობა დაიწყო პროლეტკულტის ქართულ სექტორში. ამავე პერიოდში, 1921-1923 წლებში ,დავით არსენიშვილი აქტიურად თანამშრომლობდა გაზეთ „ტრიბუნასთან“. 1924-27 წლებში იგი თბილისის თანამედროვე თეატრ-სტუდიის სამეცნიერო ნაწილს ხელმძღვანელობდა და თეატრის ისტორიის შესახებ ლექციებსაც კითხულობდა.

დავით არსენიშვილი თავის ავტობიოგრაფიაში საგანგებოდ აღნიშნავდა: „სტუდიაში მუშაობის პერიოდში დავიწყე ქართული თეატრის ისტორიის შესწავლა. ამის შედეგია 1927 წელს სამხატვრო მეცნიერებათა სახელმწიფო აკადემიის თეატრის სექციაზე წაკითხული ნაშრომი, რომელსაც ა. ა. ბახრუშინი თავმჯდომარეობდა“.

 1927 წელს დავით არსენიშვილის ცხოვრებაში გარდამტეხი მნიშვნელობა ჰქონდა. სწორედ ამ წელს მის მიერ შეგროვებული უნიკალური საარქივო დოკუმენტებისა თუ სხვა ექსპონატების ბაზაზე თეატრალური გამოფენა გაიხსნა, რამაც   პირველ სათეატრო მუზეუმს დაუდო საფუძველი.

როგორ ჩამოიტანა ქართველმა მოღვაწემ ფასდაუდებელი ისტორიული თეატრალური ფარდა მოსკოვიდან თბილისში

1922 წელს ცნობილმა თეატრალმა ქალბატონმა, ელენე სუხოდოლსკაიამ, (ჭავჭავაძე), მოსკოვში კოტე მარჯანიშვილის მიერ დაარსებული “თავისუფალი თეატრის“  ფარდა საქართველოს უსახსოვრა. დავით არსენიშვილმა უნიკალური ხელოვნების ნიმუშის სამშობლოში ჩამოსატანად უამრავი დაბრკოლება გადალახა. მან 1930 წელს დაიწყო ბრძოლა  შედევრის გადასარჩენად!  ბრძოლა  საქართველოდან შორს, საბჭოეთის დედაქალაქში უნდა მოეგო. მოსკოვიდან უნდა წამოეღო ის, რაც თითქოს ქართველებს არც ეკუთვნოდათ. რუსეთიდან ძვირფასი განძი უნდა ჩამოეტანა,  ეს კი  თითქმის წარმოუდგენელი იყო. დავით არსენიშვილი იბრძოდა იმ უძვირფასესი თეატრალური ფარდისთვის, რომელიც დიდმა რუსმა მხატვარმა, კონსტანტინ სომოვმა, კოტე მარჯანიშვილის “თავისუფალი თეატრისთვის” შექმნა.

კოტე მარჯანიშვილიც კარგად უწყოდა, რომ სპექტაკლის დაწყებამდე მაყურებელზე უდიდესი გავლენის მოხდენა ფარდას შეეძლო, სწორედ ფარდა უნდა ყოფილიყო თეატრის ერთგვარი სავიზიტო ბარათი. ამიტომ ქართველმა რეჟისორმა ფარდის დამზადება კონსტანტინ სომოვს დაუკვეთა, მხატვარს, რომელიც თეატრისთვის საერთოდ არ მუშაობდა, მაგრამ მისი ხელოვნება საზეიმო დეკორაციულობითა და ეფექტური თეატრალიზაციით გამოირჩეოდა.

აპლიკაციებით გაფორმებული ფარდა მართლაც ხელოვნების გამორჩეული ქმნილება იყო. შემორჩენილია თანამედროვეთა აღფრთოვანებული გამოხმაურებებიც, მას “გასაოცარ ნამუშევრად” მიიჩნევდნენ.

აი, სწორედ ამ ძვირფასი შედევრის შენარჩუნება და საქართველოში ჩამოტანა სურდა დავით არსენიშვილს. ფარდის  ზომები 7 X 11 მეტრს შეადგენდა,  მხოლოდ ესკიზში “თავისუფალი თეატრის” მფლობელმა 15 ათასი რუბლი გადაიხადა და მის შესაქმნელად 50-მდე მკერავმა რამდენიმე თვე დახარჯა. როგორც რუსი ხელოვნებათმცოდნე, პროფესორი ელენა იაკოვლევა ,მიიჩნევს, ფარდის მნიშვნელობას ისიც აორმაგებდა, რომ მის შეკერვაში სავარაუდოდ, თავად მხატვარი და მისი და ,ანა სომოვა, მონაწილეობდნენ. ასე რომ, შედევრად ქცეულ ფარდას მემორიალური მნიშვნელობაც ჰქონდა.

1920 წლიდან ხელოვნების ეს ნიმუში ხმარებიდან ამოიღეს და მოსკოვის სანახაობათა სამმართველოს საწყობში ინახებოდა. დავითი წერილებით საქართველოს განათლების კომიტეტსა და საკავშირო ცენტრალურ აღმასრულებელ კომიტეტს მიმართა, იგი  ითხოვდა, ყოფილი თავისუფალი თეატრის ფარდა სათეატრო მუზეუმისთვის გადმოეცათ, რადგან “ფარდა საქართველოსთვის დიდი მნიშვნელობის ფერწერულ დოკუმენტს წარმოადგენდა”.

მრავალი მცდელობისა და  წვალების შემდეგ, არსენიშვილმა  ხელისუფალთაგან თანხმობა მიიღო.

 დოკუმენტში ეწერა: “საბჭო მიიჩნევს, რომ ყოფილი თავისუფალი თეატრის ფარდის ადგილი საქართველოს სათეატრო მუზეუმშია, რომელიც ისტორიულად რეჟისორ კოტე მარჯანიშვილის შემოქმედებას უკავშირდება, რისთვისაც გთხოვთ, აღნიშნული ფარდა საქართველოს სათეატრო მუზეუმს გადასცეთ განკარგვაში”.

შეიქმნა ფარდის საქართველოსთვის გადაცემის კომისია. მასში  შევიდნენ რესპუბლიკის სახალხო არტისტი ვლადიმირ ნემიროვიჩ-დანჩენკო მოსკოვის სამხატვრო თეატრიდან, პაველ კოგანი- სამხატვრო მეცნიერებათა სახელმწიფო აკადემიიდან, ალექსანდრ ტაიროვი- კამერული თეატრიდან, დავით არსენიშვილი- საქართველოს თეატრალური მუზეუმიდან, ვლადიმირ ვლადიმიროვი -მცირე თეატრიდან, ოსვალდ გლაზუნოვი- ვახტანგოვის სახელობის თეატრიდან და ევსეი ლიუბიმოვ-ლანსკოი -მოსკოვის ოლქის პროფკავშირთა თეატრიდან.

კომისიას საკითხი ფორმალურად უნდა შეესწავლა და დადებითად გადაეწყვიტა. მაგრამ მოხდა პირიქით, როგორც საარქივო დოკუმენტებიდან ირკვევა, კომისიის ერთ-ერთმა წევრმა, კერძოდ ლუბიმოვ-ლანსკოიმ,  კომისიის რუსი წევრები გადაარწმუნა და კომისიამაც უარი განაცხადა უნიკალური ფარდის საქართველოსთვის გადაცემაზე.

დაპირისპირებამ პიკს მიაღწია. გააფთრებულ წინააღმდეგობას სწევდა მოსკოვის სანახაობითი წარმოებების სამმართველოს უფროსი მოროზოვი, რომელმაც არსენიშვილს ასე მიმართა: “მე უარს ვაცხადებ ფარდის გადაცემის განკარგულების შესრულებაზე და მოსკოვის საბჭოს დადგენილებას ბოლომდე შევებრძოლები”. მოროზოვს მხარი აუბა ლიუბიმოვ-ლანსკოიმ, მოსკოვის პროფკავშირთა თეატრის დირექტორმა. მან არსენიშვილს ფარდის გადაცემის შესახებ ოფიციალური უარი გაუგზავნა. არსენიშვილსა და მოროზოვს შორის ფარდის გადაცემის თაობაზე დაძაბული საუბარი გაიმართა, სამმართველოს უფროსი დროის გაყვანას ცდილობდა, დავით არსენიშვილს კი ჩანს, უსახსრობის გამო, მოსკოვში დიდხანს დარჩენა არ შეეძლო. “რა ჩემი საქმეა, იყავით მოსკოვში თუნდაც ორი თვე, მე ჩემსას მაინც გავიტან” - ამ პასუხით გამოისტუმრა საბჭოთა მოხელემ მოსალაპარაკებლად მისული დავით არსენიშვილი და ფარდის გადაცემის საკითხი  ჩიხში შევიდა.

ქართული თეატრალური მუზეუმის დირექტორი დათმობას, რა თქმა უნდა, არ აპირებდა. დავითი ოპონენტის  დარწმუნების განსაკუთრებული ნიჭით იყო დაჯილდოებული. ადამიანებს იმ საქმის მნიშვნელობაში არწმუნებდა, რომელსაც ემსახურებოდა და მათ თანამოაზრეებად აქცევდა. მისი ურთიერთობის თავისუფალი მანერა გადამდები იყო. დიდ ფორუმებსა თუ პირად საუბრებში სადად, უბრალოდ ლაპარაკის უიშვიათესი ნიჭი ჰქონდა.

მისმა დიპლომატიამ გაჭრა და დავითთან მოთათბირების შემდეგ საბჭოთა კავშირის სახალხო არტისტმა ვლადიმირ ნემიროვიჩ-დანჩენკომ, პოეტმა პაველ კოგანმა, დრამატურგმა სერგო ამაღლობელმა და კამერული თეატრის სამხატვრო ხელმძღვანელმა ალექსანდრ ტაიროვმა გააპროტესტეს გადაწყვეტილება, რომლითაც “თავისუფალი თეატრის” ფარდის საქართველოსთვის გადაცემა შეჩერდა. მოვლენები ქართული თეატრალური მუზეუმის სასიკეთოდ შემოტრიალდა. მოსკოვის საბჭოს დადგენილებას საბჭოთა კავშირის ცენტრალურმა აღმასრულებელმა კომიტეტმა და რსფსრ-ის განათლების სახალხო კომისარიატმაც დაუჭირა მხარი.

1930 წლის თებერვლის ბოლოს მოსკოვის პროფკავშირის თეატრის თანამშრომლებისა და დავით არსენიშვილის თანდასწრებით სანახაობათა სამმართველოს საწყობში ფარდა დაათვალიერეს და შეაფასეს. “დათვალიერებით დადგინდა, რომ ფარდა სრულ წესრიგშია და დაცულია მშვენივრად, გამონაკლისია მხოლოდ მარჯვენა მხარეს ქვედა არშიასთან ადგილ-ადგილ გადახეხილი მწვანე კიდე”. ხელოვნების უნიკალური ნიმუში 60 ათას მანეთად შეფასდა და იგი სათეატრო მუზეუმის წარმომადგენელ დავით არსენიშვილს გადაეცა.

დაძაბული ეპოპეა ამით დასრულდა. შემორჩენილია ერთი პატარა დოკუმენტი, რომლის მიხედვითაც ირკვევა, რომ ძვირფასი ნიმუში სამშობლოში დავით არსენიშვილმა მარტომ, მატარებლით ჩამოიტანა. ამისთვის მოსკოვში ამიერკავკასიის მუდმივ წარმომადგენლობას საგანგებოდ მიუმართავს მოსკოვში, ყაზანის ვაგზლის უფროსისთვის და ქართველ მოღვაწეს ნება დართეს, ძვირფასი ისტორიული განძი ვაგონში შეეტანა. ის დღეს საქართველოს ხელოვნების სასახლეშია დაცული და მსოფლიო სახვითი ხელოვნების ერთ-ერთ ბრწყინვალე ქმნილებად მიიჩნევა.

თეატრის მუზეუმის შექმნა

დავით არსენიშვილს ქართული კულტურის ისტორიისთვის თეატრალური მუზეუმის მნიშვნელობა შესანიშნავად ესმოდა. სტუდიაში სწავლის დროს თეატრალური მუზეუმის შექმნის იდეამ იმდენად გაიტაცა, რომ გარშემო სტუდიის მოსწავლე-ახალგაზრდობა შემოიკრიბა, რომელთა შორის იყვნენ:  ნინო ვოლკოვა, (შემდეგში ლადო გუდიაშვილის მეუღლე), ბორის ჩეჩელაშვილი, შოთა ტურაბელიძე (მოგვიანებით მოსკოვის ე. ვახტანგოვის თეატრის რეჟისორის ასისტენტი), ნინო და ალიოშა დუმბაძეები და მათთან ერთად ნეკრასოვისა და კლარა ცეტკინის ქუჩების კუთხეში მდებარე სასტუმროს `ეაუ ონდე~ ნახევრად სარდაფში სათეატრო მუზეუმის შექმნაზე მუშაობა დაიწყო.

მომავალი მუზეუმისთვის თანხის მოსაზიდად დავითმა თეატრალური დადგმების განხორციელება გადაწყვიტა და ძველი ცირკის მრგვალ, ხისგან ნაშენ შენობაში ა. გრიბოედოვის პიესის, ”ქართული ღამის” დადგმა განახორციელა. მუზეუმის პირველ ექსპონატებს შორის იყო ა. სუმბათაშვილის ხელმძღვანელობით შექმნილი ოპერა “ღალატის” ლიბრეტო, ილია ჭავჭავაძის, აკაკი წერეთლის, ვაჟა ფშაველას, გრიგოლ ორბელიანის, იაკობ გოგებაშვილის, ივანე მაჩაბლის, ეკატერინე გაბაშვილისა და სხვათა ხელნაწერები. მუზეუმში მან თავი მოუყარა ძვირფას ქართულ თეატრალურ კოსტუმებს,   მემორიალურ ნივთებს, მათ შორის ისეთ იშვიათ ექსპონატებს როგორებიცაა: დიმიტრი ყიფიანის ნესესრი, მარიონეტების თეატრის მსოფლიოში ერთ-ერთ ყველაზე ძველი ფიგურის `ვაიანგის~ XIX საუკუნის ნიმუში. ქართული და კავკასიური დასების უნიკალურ ფოტოები. სამუზეუმო ფონდის ქართული ნაწილი ისეთ გამოჩენილ მოღვაწეებთან დაკავშირებული მასალით იყო წ,არმოდგენილი, როგორებიც არიან: პირველი ქართველი დრამატურგი გიორგი ერისთავი, ცნობილი მსახიობები ვასო აბაშიძე და ლადო ალექსი-მესხიშვილი. აღსანიშნავია ისიც, რომ რუსულმა, აზერბაიჯანულმა და სომხურმა თეატრებმა დიდი ისტორიული მნიშვნელობის თეატრალური ნივთები მუზეუმს საჩუქრად გადასცეს.

სათეატრო მუზეუმში დაცული მასალა საერთაშორისო გამოფენებში მონაწილეობდა, ექსპონატები გამოფენილი იყო კიოლნში, ბერლინში, მიუნხენში, პარიზში, ლონდონში, რომსა და ნიუ-იორში.

დავით არსენიშვილი და გრიბოედოვი

1929 წელს დავით არსენიშვილმა ალექსანდრ გრიბოედოვის გარდაცვალების 100 წლისთავისადმი მიძღვნილი გამოფენა მოაწყო თბილისში, ბაქოსა და ერევანში. მოგვიანებით, მისი თხოვნით, თბილისის განათლების განყოფილებამ ეს გამოფენა მუდმივმოქმედ ექსპოზიციად გადააქცია, რომელსაც მღვდელმა მაჭარაშვილმა ალექსანდრე გრიბოედოვის საფლავთან ახლოს მდებარე სახლში, ორი ოთახი დაუთმო. დავით არსენიშვილისა და ტიციან ტაბიძის მცდელობით, საბჭოთა საქართველოს მთავრობამ გრიბოედოვისადმი მიძღვნილი საგამოფენო სივრცე ლიტერატურის მუზეუმად გამოაცხადა.

 ასე შეუწყო ხელი დიდმა ქართველმა, რუსი დიპლომატის გრიბედოვის სახელის უკვდავყოფას, იმ გრიბოედოვის, რომლის ღვაწლი საქართველოს წინაშე დიდი კითხვის ქვეშ დგას და რომელიც ქართველთა „სიძის“ სტატუსით ხშირად საქართველოს წინააღმდეგ და მის არაკეთილმოსურნეთა საარგებლოდ იღწვოდა. თუმცა ეს საყვედურად არანაირად არ შეიძლება წავუყენოთ დავით არსენიშვილს, რომელიც იმ ეპოქის შვილი გახლდათ და გულწრფელად იღწვოდა ამ კულტურული ფენომენის პოპულარიზაციისთვის.

როგორ გადაარჩინა დავით არსენიშვილმა ანჩისხატი დანგრევას

არსენიშვილი დასაღუპად განწირული ქართული კულტურის ძეგლების გადარჩენისთვის აქტიურ ბრძოლას განაგრძობდა. მისი თაოსნობითა და დახმარებით, ანჩისხატის სახელოვანი ტაძარი დანგრევას გადაურჩა.

არსენიშვილმა იმ დროისთვის წარმოუდგენელი წინააღმდეგობა გაუწია ქართველ “მებრძოლ უღმერთოთა კავშირს”, რომელიც ანჩისხატის ეკლესიის აფეთქებას მოითხოვდა. შეიტყო თუ არა, რომ საბჭოთა ხელისუფლებამ ტაძრის განადგურების შესახებ გადაწყვეტილება მიიღო, არსენიშვილი მაშინვე ეკლესიაში “გადასახლდა” და მის თაღებქვეშ ათენ-აღამებდა. მეცნიერი აცხადებდა, რომ მზად იყო, ტაძრის ნანგრევებქვეშ მოყოლილიყო. საბჭოთა ხელისუფლებამ საკითხის გამწვავებასა და აჟიოტაჟს უკან დახევა ამჯობინა. ხელოვნების სასახლეში შემორჩენილი საარქივო დოკუმენტებიდან ირკვევა, რომ დავით არსენიშვილს ანჩისხატის გადარჩენისთვის წამოწყებულ ბრძოლაში ფარულად ეხმარებოდა საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი კალისტრატე ცინცაძე.

დავით არსენიშვილი მონაწილეობდა ყოფილ კომკავშირის ხეივანში, ნარიყალასთან ახლოს, თბილისის მუზეუმის დაარსებაში, მტკვრის სანაპიროზე მდებარე როსტომ მეფის სასახლისა და თოფხანის გაწმენდასა და რესტავრაციაში, ახლო ურთიერთობა ჰქონდა საქართველოს კათოლიკოს პატრიარქთან,  კალისტრატე ცინცაძესთან, რომელსაც ხუროთმოძვრების ძეგლებისა და საეკლესიო სიძველეთა გადარჩენასა და მოვლაში ეხმარებოდა.

სათეატრო მუზეუმის დირექტორობიდან განთავისუფლება

1935 წლის 19 მარტს, შეთითხნილი ბრალდებით- „ქალაქ ბაქოში ხანგრძლივი დროის განმავლობაში თვითნებურად და დაუკითხავად გამგზავრების“ გამო, არსენიშვილი სათეატრო მუზეუმის დირექტორის თანამდებობიდან ისე გაათავისუფლეს, რომ მის მიერ დაარსებულ მუზეუმში ბოლო პერიოდამდე მის შესახებ კონკრეტულად არავინ არაფერი იცოდა, მხოლოდ ის სმენოდათ, რომ ოდესღაც მუზეუმს “ვიღაც დირექტორი”  ჰყავდა. სათეატრო მუზეუმის დირექტორის თანამდებობიდან გათავისუფლების შემდეგ, 1936-1938 წლებში დავით არსენიშვილი მოსკოვის სამხატვრო თეატრთან არსებულ კ. სტანისლავსკის სახელობის სტუდიაში სწავლობდა.

1938-42 წლებში ხელშეკრულებით მუშაობდა თბილისსა და მოსკოვში სხვადასხვა დაწესებულებებში (მუზეუმები, გამოფენები) სამხატვრო გამფორმებელად. 1941 წელს მუშაობდა თბილისის არქიტექტურის ძეგლების ჰაერსაწინააღმდეგო თავდაცვაში. პარალელურად, საზოგადოებრივ საწყისებზე ქმნიდა „სამხატვრო სალონს”, რომელიც 1944 წელს გაიხსნა. 1948-1950 წლებში დ. არსენიშვილი ორგზის აირჩიეს ქ. თბილისის  183 საარჩევნო ოლქის დეპუტატად. დაჯილდოვებული იყო მედლებით:  `შრომითი მამაცობისთვის~ და “კავკასიის დაცვისთვის“.

როგორ დაუბრუნა არსენიშვილმა რუსებს ანდრია რუბლოვი

1949 წელს საბჭოთა ხელისუფლებამ მოსკოვის ანდრონიკეს მონასტრის თეთრი ქვით ნაშენი მაცხოვრის ტაძრის შენობაში  უდიდესი რუსი ხატმწერის, ანდრეი რუბლიოვის სახელობის მუზეუმის დასაარსებლად დ. არსენიშვილი მოსკოვში გადაიყვანა. დავითმა გაპარტახებული მონასტრის ტერიტორიაზე მუზეუმის შექმნა ორ თანამშრომელთან ერთად დაიწყო, რუსული კულტურის  არაერთი შედევრი სამუდამო დაღუპვისგან გადაარჩინა და ათი წლის შემდეგ ქვეყანას დღეს უკვე მთელ მსოფლიოში ცნობილი ბიზანტიური  და რუსული ქრისტიანული კულტურის უმნიშვნელოვანესი ცენტრი – ანდრეი რუბლიოვის სახელობის ძველი რუსული ხელოვნების მუზეუმი მოუვლინა. აქ  დღეს დანგრეულ ეკლესიებში დასაღუპად განწირულ ხელოვნების ათასობით უნიკალური ნიმუში ინახება, მათ შორის – ანდრეი რუბლიოვისა და მისი წრის ოსტატთა – დანიელ ჩორნის, პროხორ გოროდცელის და დიონისის შედევრები. დ. არსენიშვილს მოსკოვში მუშაობის ათი წლის განმავლობაში საქართველოსა და ქართულ კულტურაზე ზრუნვა არასდროს შეუწყვეტია.

მოსკოვში მოღვაწეობა

მოსკოვში ჩასვლის პირველივე დღეებიდან მან  რუსულ-ქართულ პოლიტიკურ და კულტურულ ურთიერთობათა შესწავლა დაისახა მიზნად. კვლევას მოსკოვსა და სხვა არქივებში დაცული ისტორიული წყაროები – ქრონიკები და დოკუმენტები დაედო საფუძვლად. 1954 წელს დ. არსენიშვილმა რუსულ-ქართული ურთიერთობებისა და XVII-XVIII საუკუნეების მოსკოვის ქართული კოლონიის ისტორიის ამსახველი გამოფენის მოწყობის საკითხი წამოჭრა. ეს გამოფენა მოსკოვში ქართველ ლიტერატორთა და საზოგადო მოღვაწეთა განსასვენებელ, დონის მონასტრის უფლის მირქმის სახელობის ეკლესიაში გაიხსნა. მასზე წარმოდგენილი იყო პეტრე I-ისა და ვახტანგ VI-ის, პეტრე I-ის თანამებრძოლ ალექსანდრე ბატონიშვილის, დიდი ქართველი მწერლისა და დიპლომატის, “პუშკარსკი პრიკაზის” ფელდცეიხმეისტერ საბა ორბელიანისა და გენიალური ქართველი პოეტის, დავით გურამიშვილის პორტრეტებიდან შესრულებული ფოტოსურათები. გამოფენის ორგანიზატორის მიერ შესანიშნავად შერჩეულ მასალას ძალზე ბუნებრივად ერწყმოდა ქართველ მოღვაწეთა საფლავის ფილების წარწერები. იმავე წელს, დავითმა სსრკ-ის კულტურის სამინისტროსთან არსებული ისტორიისა და ხელოვნების ძეგლთა დაცვის სახელმწიფო ინსპექციას ქ. ასტრახანის კრემლში დაკრძალული საქართველოს მეფეების, ვახტანგ VI-ისა და თეიმურაზ II-ის სამარხების საკავშირო ძეგლთა სიაში შეტანისა და მათი საფლავებიდან დაკარგული მემორიალური დაფების აღდგენის მოთხოვნის წერილით მიმართა. წერილის საფუძველზე ასტრახანის კრემლის მიძინების ტაძარში, არსენიშვილის ხელმძვანელობით გამოჩენილ ქართველ სახელმწიფო მოღვაწეთა სამარხების წინასწარი გათხრები ჩატარდა.

1955 წელს, დავითმა პეტერბურგში ბაგრატიონების სამეფო გვარის წარმომადგენელთა და პეტერბურგის ქართული კოლონიის სხვა წევრთა საფლავებიც მოიძია. ალექსანდრე ნეველის ლავრაში ეპიტაფიათა ნუსხა შეადგინა და დაკარგული საფლავების რაოდენობის დასადგენად XIX საუკუნის მონაცემები რუსეთის სიძველეთა მკვლევარ ზაბელინის მონაცემებს შეადარა... რუსეთის არქივებსა და წიგნთსაცავებში მუშაობის დროს დავითმა, რუსულ-ქართულ პოლიტიკურ ურთიერთობათა ამსახველი დოკუმენტების გარდა, ქართველ მოღვაწეთა მანამდე უცნობი ბიოგრაფიული ცნობებიც გამოავლინა. მის მიერ ლენინგრადის ისტორიულ არქივში ნაპოვნი დოკუმენტები აკაკი წერეთლის ბიოგრაფიის  მნიშვნელოვან ცნობებს შეიცავენ.

იეთიმ გურჯი ქართველი სახალხო მელექსე და ლოტბარი, ძველი თბილისის აშუღური პოეზიის ერთ-ერთი საუკეთესო წარმომადგენელი.დავით არსენიშვილი - ქართველი ხელოვნებათმცოდნე. იოსებ იმედაშვილი - მწერალი, საზოგადო მოღვაწე

ისევ რეპრესიები და დიდი ქართველის აღსასრული

1959 წელს საბჭოთა ნომენკლატურა დ. არსენიშვილს კვლავ დაუნდობლად მოექცა. ანდრეი რუბლიოვის სახელობის მუზეუმის ოფიციალურ გახსნამდე რამდენიმე თვით ადრე, საბჭოთა ბიუროკრატიული აპარატის მუშაკთა უმეცრებისა და ინტრიგების გამო, მძიმედ დაავადებული დავით არსენიშვილი მუზეუმის დირექტორის თანამდებობიდან გაათავისუფლეს. 1960 წელს ანდრეი რუბლიოვის სახელობის ძველი რუსული ხელოვნების მუზეუმის საზეიმო გახსნას დავითი, როგორც კერძო პირი, ისე ესწრებოდა... `...მომავალ კვირას ჩემი მუზეუმი იხსნება. რაც არ უნდა მოხდეს, ის მაინც ჩემია და მარადჟამს ჩემი იქნება~, – წერდა გულდაწყვეტილი დავითი ახლობელს.

1963 წლის შემოდგომაზე თბილისის ერთ-ერთ საავადმყოფოში იატაკის მოხეხვა და მასტიკის წასმა განიზრახეს. ბრონქიალური ასთმით მძიმედ დაავადებული პაციენტი დამლაგებელს ევედრებოდა, მის პალატაში მასტიკა არ წაესვათ. “პალატის ექიმთან მიდით, მან მიბრძანოს” – ისმის  პასუხად. ავადმყოფი ექიმს მიმართავს, პასუხი იგივეა: “მთავარ ექიმთან მიბრძანდით, ბრძანება მან უნდა გასცეს!” პაციენტი მთავარ ექიმთან მიდის – “ასეა საჭირო”... მეორე დღეს ავადმყოფი ბრონქიალური ასთმის უმძიმესი შეტევით გარდაიცვალა.

 

 

ბლოგი
ქალები - ბელარუსის სუპერგმირები

„ყველაფერი, რაც ომის შესახებ ვიცით, „მამაკაცის ხმით“ მოვისმინეთ. ომის შესახებ „მამაკაცური“ წარმოდგენებისა და „მამაკაცური“ შეგრძნებების ტყვეობაში ვიმყოფებით. „მამაკაცური“ სიტყვებისაც. ქალები კი დუმან“ – ესაა ნაწყვეტი წიგნიდან  „ომს არ აქვს ქალის სახე“, რომლის ავტორია ლიტერატურის დარგში ნობელის პრემიის ლაურეატი, ბელარუსი დისიდენტი მწერალი და ჟურნალისტი სვეტლანა ალექსიევიჩი.

წიგნში გადმოცემულია „ვეტერან მამაკაცთა ხედვისაგან სრულიად განსხვავებული, საბჭოური პათოსისაგან თავისუფალი, 

შეულამაზებელი სურათები ქალის თვალით დანახული და უფაქიზეს დეტალებში განცდილი ომისა, სადაც ყველაფერია – სულმდაბლობაც, ჭუჭყიც, მაგრამ დიდი ჭეშმარიტი გმირობაც და სისხლითა და ცრემლით გამოსყიდული გამარჯვებაც“ (ქართულენოვანი გამოცემის ანოტაციიდან).

სტალინური „ერის დედის“ კულტივირებულ კუშტ სახესთან და ზოია კოსმოდემიანსკაიას მსგავსი პარტიზანი ქალების პროპაგანდისტულ იმიჯთან ალექსიევიჩის რეალური პერსონაჟები აშკარა კონტრასტს ქმნიან, რის გამოც ავტორი და მისი შემოქმედება ყოველგვარი საბჭოურის მეხოტბე პრეზიდენტ ლუკაშენკოსთვის არასდროს ყოფილა აქტუალური.

მწერალს ჯერ საბჭოთა სისტემა დევნიდა, ლუკაშენკოს პირობებში კი მას მშობლიური ქვეყნის დატოვება მოუხდა. არც ნობელის პრემიის მინიჭების ფაქტს შეუმცირებია სამშობლოში მწერლის შემოქმედების და პერსონის იგნორირების „ზევიდან“ დანერგილი პრაქტიკა.

გასაკვირი არაა რომ ალექსიევიჩი, რომელიც ყოველთვის გამოირჩეოდა არამეინსტრიმული, კრიტიკული პოზიციით, ბელარუსის 2020 აგვისტოს საპროტესტო მოძრაობისა და ოპოზიციის ერთ-ერთი თვალსაჩინო სახედ იქცა. მწერალი ოპოზიციის არაოფიციალური, ე.წ. საკოორდინაციო საბჭოს პრეზიდიუმის წევრია და კოლეგების მსგავსად პროკურატურაში დაკითხვაზეც იმყოფებოდა.

ბელარუსი პარტიზანი ქალები ფილმში „წინააღმდეგობა“ (Defiance, 2008 წ)
ბელარუსი პარტიზანი ქალები ფილმში „წინააღმდეგობა“ (Defiance, 2008 წ)

II მსოფლიო ომისა და კომუნისტური ეპოქისგან განსხვავებით, ბელარუსის მიმდინარე რევოლუციურ მოვლენებს ნამდვილად აქვს ქალის სახე. ამ კრებით სახეს, ალექსიევიჩის და სხვა გამორჩეული ფიგურების მხარდამხარ, დიდწილად განსაზღვრავენ საპროტესტო მოძრაობის რიგითი, უბრალო მონაწილე ქალები, რომლებიც ოდესღაც ნაციზმთან მეზრძოლი ქალი პარტიზანების სულისკვეთებით აღვსილნი, ამჯერად აღსდგნენ ფაშიზმის ახალი ნაირსახეობის – „მშობლიური“ ავტორიტარიზმის წინააღმდეგ, რომლის ზონდერებიც გასაოცარი სისასტიკით იმეტებენ საკუთარ მოსახლეობას.

ეს სტატია სწორედ ამ გმირი ქალების მიმართ ოდის მიძღვნის მოკრძალებული მცდელობაა.

ქალები და ლუკაშენკო

ლუკაშენკოს დამოკიდებულება ქალებთან მისი, როგორც პატრიარქის, ერის მამისა („ბაწკა“) და ტირანი მაჩოს იმიჯიდან და საბჭოთა კოლმეურნეს მენტალიტეტიდან გამომდინარეობს. ოჯახური ღირებულებებისა და სიწმინდის დაცვის მქადაგებელი ლუკაშენკო, რომელიც ფორმალურად კვლავ ქორწინებაში იმყოფება (მეუღლე ცალკე, იზოლირებულად ცხოვრობს, სოფლად), საზოგადოებაში ხშირად ჩნდებოდა მომხიბლავი მოდელების, მსახიობებისა თუ ტელეწამყვანების კომპანიაში. გარკვეული პერიოდის შემდეგ კი უკვე ყოფილი ფავორიტი ქალბატონები მარტივად იღებდნენ სხვადასხვა პრეფერენციებსა და თანამდებობებს (მაგალითად, დეპუტატის მანდატს).

„ბაწკა“ თავს ასევე შეიქცევდა ხოლმე „მის ბელარუსის“ მონაწილეებთან კამერების წინაშე კარტოფილისა და საზამთროს მოსავლის აღებით და სხვა მსგავსი ლაზღანდარობით. როგორც ამბობენ, პრეზიდენტის წარმომადგენელი რეგულარულად დადიოდა სილამაზის კონკურსებზე და დახურულ კარს მიღმა პირადად არჩევდა ლუკაშენკოს ჰარემისთვის ახალ დანამატს. ნიშანდობლივია თავად შერჩევის პროცესი: გოგონებს სცენაზე დაოთხილს უნდა გაევლოთ, კატის მსგავსად…

რად ღირს, თუნდაც, საპრეზიდენტო პროტოკოლის სამსახურში „მოღვაწე“ ყოფილი მოდელები, რომლებითაც „ბაწკა“ თავს ხშირად იწონებდა ოფიციალური ვიზიტებისას. ცხადია, ეს ქალბატონები უცვლელი პრეზიდენტის პიროვნული კულტის მხოლოდ თვალის მომნუსხავ გარეგნულ ატრიბუტებს წარმოადგენდნენ. აქ მკითხველს შესაძლოა ძალაუნებურად გაახსენდეს ლიბიის ყოფილი ექსტრავაგანტული დიქტატორის, მუამარ კადაფის პირადი მცველი ქალების ამალა, რომელიც მას ყველა ვიზიტისას თან ახლდა…

ლუკაშენკოს ტოქსიკური მასკულინიზმი და სექსიზმი ხშირად გაუჟღერებია მისთვის ჩვეული პირდაპირობით. ამბობდა, რომ ქალის ძირითადი საზოგადოებრივი როლი და ფუნქცია სამზარეულოში ფუსფუსი და დიასახლისობაა. მეტიც, რეგიონში ერთ-ერთი მეურნეობის ტრადიციული, პოპულისტური ინსპექტირებისას მან ასეთი რემარკა კი გაისროლა: „საჭიროა, ყოველ აგროდასახლებაში საღამოობით იყოს ცხელი წყალი, რათა ცხოველებთან (ღორებთან) შეხების შემდეგ ქალი მამაკაცს საწოლში სუფთა, დაბანილი მიუწვეს“. სხვა დროს მას ნახევრად-ხუმრობით აქვს ნათქვამი: „შემიძლია ქალს ვაპატიო ლესბოსელობა. ასეთებად ქალები ხდებიან კაცების უგერგილობის შედეგად“.

ამა წლის აგვისტოს საპრეზიდენტო არჩევნებთან დაკავშირებით ლუკაშენკომ განაცხადა, რომ საზოგადოება და კონსტიტუცია ჯერ არ იყო მზად საპრეზიდენტო სავარძელში ქალის ხილვისათვის. მისი თქმით, პრეზიდენტის ძლიერ უფლებამოსილებებსა და ამოცანებს „კაბიანი ადამიანი“ ვერ გაუმკლავდებოდა.

მეტიც, მან პირდაპირ მიანიშნა მის მეტოქე ქალ კანდიდატზე, სვეტლანა ციხანოვსკაიაზე – „ერთ უბრალო გოგონაზე“, რომელსაც წარმატების შანსი ვერ ექნებოდა.

პოლიტიკური ოპონენტი ქალისგან განსხვავებით, თბილად და პატივისცემით მიიღო ლუკაშენკომ კრემლის მიერ გამოგზავნილი „მსუბუქი ყოფაქცევის“ ჟურნალისტი, RT-ის მთავარი რედაქტორი მარგარიტა სიმონიანი. მარგარიტამ „ოსტატი“ ხელის მტკიცე ჩამორთმევის გამო შეაქო. მას არც „ბაწკა“ დარჩა ვალში – ძლიერი, ვაჟკაცი ქალი უწოდა.

ქვეყანაში დრაკონული კანონმდებლობა მოქმედებს. მაგალითად, ქალებისთვის შვილის ჩამორთმევის საბაბი მარტივად შეიძლება გახდეს ისეთი ბანალური გარემოება, როგორიცაა, კომუნალური გადასახადების განმეორებითი გადაუხდელობა.

ქალთა სხეულებზე აღბეჭდილი ძალადობის (მრავლობით ჰემატომები) კვალი ლუკაშენკომ იმით „ახსნა“, რომ მათ „უკანალი განზრახ, მაკიაჟივით შეიღებეს ლურჯად“. საპროტესტო გამოსვლებზე ძალადობრივი პასუხი კი ლუკაშენკომ ასე გაამართლა: „ჩემს ქვეყანას მათ ვერ დავუთმობ! ის ხომ ჩემი სიყვარული, გულის სწორია. საყვარელ ქალს კი არ თმობენ!“ ამას პროტესტის მონაწილე ქალებმა პასუხი ტრანსფარანტებით გასცეს, სადაც ეწერა: „თუ მართლა გიყვარს, გაუშვი!“

თუ ქვეყანას ქალის ზოგადსიმბოლური სახით წარმოვიდგენთ, ფაქტია, რომ 26-წლიანი უსიყვარულო ქორწინებისა და სისტემატური ოჯახური ძალადობის შემდეგ, ქალბატონმა ბელარუსმა საბოლოოდ და მტკიცედ გადაწყვიტა მოძალადე ქმრის უღლის გადაგდება და მასთან გაცილება. ახლა მთავარია, ოჯახის აწ უკვე ყოფილი უფროსის შინიდან უსისხლოდ გაცილება მოხერხდეს…

ბელარუსის ვენერა (მხატვარი - იანა ჩერნოვა)
ბელარუსის ვენერა (მხატვარი – იანა ჩერნოვა).

პოლიტიკური ცეკვა „სამაია“

ჯერ კიდევ წინასაარჩევნო კამპანიისას, ტრადიციულად შედარებით პასიურ ბელარუსულ საზოგადოებას ოპოზიციურ ლიდერებად სწორედ „სუსტი სქესი“ მოევლინა, რომელმაც პოლიტიკური ბრძოლის ავანსცენაზე უჩვეულო გამბედაობის დემონსტრირება მოახდინა.

რეჟიმის მიერ მამაკაცი კანდიდატების ჩვეულ სტილში განეიტრალების შემდეგ (ორ კანდიდატს შეკოწიწებული ბრალდებებით თავი უკრეს საპატიმროში, მესამე დროებით უცხოეთშია გადახვეწილი) მათი ადგილები დაიკავა განუმეორებელმა სამეულმა: სვეტლანა ციხანოვსკაიამ (ოპოზიციური ტრიადის ერთიანი კანდიდატი, ბლოგერ სერგეი ციხანოვსკის მეუღლე), მარია კოლესნიკოვამ (ბანკირ ვიქტორ ბაბარიკას საარჩევნო შტაბის მეთაური) და ვერონიკა ცეპკალომ (ექსდიპლომატ ვალერი ცეპკალოს მეუღლე).

სამი ქალის ერთიანი საარჩევნო შტაბის სლოგანი გახდა – „გვიყვარს, შეგვიძლია, გავიმარჯვებთ!“ ასევე პოპულარულია ჟესტებით გადმოცემული სიმბოლოები: გული (ემპათია) + მუშტი (ერთიანობა და სოლიდარობა) + V (გამარჯვება).

„ჩვენ სამმა ავიღეთ პასუხისმგებლობა მიმდინარე მოვლენებსა და ქვეყნის მომავალზე. ამით მაგალითს ვაძლევთ თანამოქალაქეებს. სხვა ქვეყნების იმედზე არ უნდა ვიყოთ, მხოლოდ ჩვენ შეგვიძლია, საკუთარ ხელში ავიღოთ სიტუაცია და ვუშველოთ ბელარუსს“, – განაცხადა კოლესნიკოვამ.

 

მარია კოლესნიკოვა, სვეტლანა ციხანოვსკაია და ვერონიკა ცეპკალო
მარია კოლესნიკოვა, სვეტლანა ციხანოვსკაია და ვერონიკა ცეპკალო

რეალობას მოწყვეტილმა და შეუზღუდავი ძალაუფლების ღრუბლებში მოცურავე ლუკაშენკომ სათანადოდ ვერ შეაფასა ქალი კონკურენტის შესაძლებლობები. მისგან სატელევიზიო დებატებში გამოწვევას არც კი უპასუხა – თავი არ „„დაიმდაბლა“.

რაც მერე მოხდა, გაგაოცებთ: ბედის ირონიით, ბელარუსის „მამის“ მრავალწლიან ერთპიროვნულ მმართველობას იურიდიული და მორალური წერტილი სწორედ უბრალო დიასახლისმა დაუსვა, რითაც მისი თავმოყვარეობა საშინლად შელახა. შედეგმაც არ დაააყოვნა: ოპოზიციის ერთიანი კანდიდატი და არჩევნებში დიდი უპირატესობით გამარჯვებული ციხანოვსკაია ცენტრალური საარჩევნო კომისიის შენობაშივე ფსიქოლოგიურად „დაამუშავეს“ კგბ-ის ჩვეული მეთოდებით – მოახდინეს ზეწოლა დაპატიმრებულ ქმარსა და შვილებზე აპელირებით და ჩააწერინეს მიმართვა, სადაც ის ამომრჩეველს მოუწოდებს, შეეგუონ ფაქტს და არ დაარღვიონ კანონები.

ჩანაწერს აშკარად ეტყობოდა ძალდატანების ნიშნები. ამის შემდეგ ძალოვნებმა ის „თავაზიანად გააცილეს“ ლიეტუვის საზღვრამდე, სადაც სვეტლანას მანამდე შვილები ჰყავდა გახიზნული. უნდა ითქვას, რომ ქვეყნის დრაკონული კანონმდებლობა მარტივად იძლევა საშუალებას, დედებს შვილები ჩამოერთვათ, არამხოლოდ პოლიტიკური აქტივობის, არამედ ბანალური კომუნალური დავალიანების დაგროვების გამოც.

ეს ფაქტი რეჟიმის პროპაგანდამ გაქცევად გაასაღა, თუმცა მხარდამჭერებს არ გასჭირვებიათ რეალური სურათის დანახვა. სვეტლანას მიმართ თანაგრძნობა არ შენელებულა. პირიქით – მისი უბრალოება და საკუთარი სისუსტის აღიარება. როგორც ჟურნალ „გარდიანს“ 28 წლის დემონსტრანტმა, მარიამ უთხრა, ის აქამდე საერთოდ არ ინტერესდებოდა პოლიტიკით, თუმცა სვეტლანას პირადი მაგალითი და მუხტი მისთვის უჩვეულოდ გადამდები აღმოჩნდა. ასე მოხდა სხვა ქალების შემთხვევაშიც.

ბელარუსი შედარებით ადრე დატოვა ვერონიკა ცეპკალომ. ამჟამად ის მეუღლესთან ერთად კიევში იმყოფება.

ლუკაშენკოს რეჟიმმა შედარებით მეტი ხანი ითმინა ქვეყანაში დარჩენილი მარია კოლესნიკოვა, მანამდე, სანამ ის ახალი პოლიტიკური პარტიის დაფუძნებას არ დააანონსებდა. 7 სექტემბერს ნიღბიანმა ზონდერებმა ის პირდაპირ ქუჩიდან გაიტაცეს და ორ თანამებრძოლთან ერთად უკრაინაში ძალადობრივად დეპორტირებას უპირებდნენ. თუმცა, მარიას პრინციპულად ჰქონდა გადაწყვეტილი, რადაც არ უნდა დაჯდომოდა, დარჩენილიყო სამშობლოში, მოვლენების შუაგულში. მარია მედგრად დადგა („ივაჟკაცა“) – მოასწრო საკუთარი პასპორტის დახევა და ჩაკეტილი მანქანის ფანჯრიდან გადმოსვლა. შედეგად, უკრაინელმა მესაზღვრეებმა უპასპორტო კოლესნიკოვა ვერ მიიღეს და უკანვე გადასცეს ბელარუს კოლეგებს.

ამჟამად მარია მინსკის იზოლატორშია გადაყვანილი, წაყენებული აქვს გადატრიალების მცდელობის ბრალდება.

„მოვლენები ისე განვითარდა, რომ დღესდღეობით პროტესტის ლიდერად ჩამოვყალიბდი. როგორც მთლიანად ხალხი, მეც განვიცდი შინაგან ტრანსფორმაციას – სულ ერთი თვის წინ ვერ წარმოვიდგენდი, ამდენს თუ შევძლებდი“, – ამბობს მარია. ფაქტია, მუსიკოსი (ფლეიტისტი) კოლესნიკოვა არ აპირებს ლუკაშენკოს დაკრულზე ცეკვას – საპროტესტო „მუსიკას“ ის თავად ქმნის!

ამ ეტაპზე, ოპოზიციის თვალსაჩინო ლიდერებიდან, რომლებიც ბელარუსში დარჩნენ და ჯერ კიდევ თავისუფლებაზე იმყოფებიან, მხოლოდ 72 წლის სვეტლანა ალექსიევიჩია, თუმცა უკვე მის კარზეც (პირდაპირი მნიშვნელობით) დაიწყეს კაკუნი უცნობმა „ნაცნობებმა“ – სამოქალაქოში ჩაცმულმა ძალოვანებმა.

Men in black vs ქალები თეთრებში

მამაკაცების პარალელურად, ქალებმაც აღწერეს იზოლატორში ძალოვანების მხრიდან არა მარტო ფსიქოლოგიური ზეწოლა (ჯგუფური გაუპატიურების მუქარა და სხვა), არამედ – პირდაპირი ფიზიკური შეურაცხყოფის ფაქტებიც (იმავე გაუპატიურების ჩათვლით).

სხვა დროს ჩვეულებრივ მშვიდი და ნაკლებად ემოციური ბელარუსი ქალები აღაშფოთა რეჟიმის ძალადობის მადამ და მასშტაბებმა. ქალების სოლიდარობის ჯაჭვმა რეგულარული სახე მიიღო. საერთო მსვლელობების კონტექსტში და მის პარალელურად, ქალთა მოძრაობამ მკაფიოდ დაიკავა თავისი გამოკვეთილი ნიშა.

ქუჩებში გამოჩნდნენ „ქალები თეთრებში“, რაც ფიდელ კასტროს რეჟიმის მიერ რეპრესირებულთა ოჯახის წევრ ქალთა მოძრაობის ერთგვარი ბელარუსული ადაპტაციაა.

ერთ-ერთი ქალი დემონსტრანტი ასე აღწერს მის შინაგან განცდებს: „თუმც შიში ბოლომდე არ დამიძლევია (მე ხომ სულ რაღაც 50 კგ ვარ!), მომიცვა ბრაზმა, რაც საბოლოოდ გარდაისახა უკიდეგანო სიძლიერის შეგრძნებაში. ეს მოიტანა იმის გაცნობიერებამ, რომ სიმართლე ჩემს/ჩვენს მხარესაა“.

ყოველკვირეულად იმართება უნიკალური, მრავალათასიანი „ქალების მარში მშვიდობისთვის“, სადაც დომინირებს თეთრი ფერი და ყვავილები. სხვადასხვა ასაკის ქალები ცრემლიანი თვალებით მიმართავენ მავთულხლართებთან მდგარ პირქუშ, ჯავშანში ეკიპირებულ ძალოვანებს, იღებენ მათთან სელფის, ეხვევიან, ჩუქნიან ყვავილებს.

არიან ისეთებიც, რომლებიც ახალგაზრდა ომონელების მიმართ სარკასტულ სკანდირებას არ იშურებენ: „თქვენ არცერთი ქალი აღარ „მოგცემთ!“ ხშირად მიმართავენ თემატურ პერფორმანსებსაც. ზოგმა საქორწინო ფატაც კი მოირგო. საპროტესტო ტრანსპანატები კი აშკარად დასცინიან ქალებზე არსებულ სტერეოტიპებს, მაგალითად, „ბორშჩს მოგიმზადებთ მხოლოდ სამართლიანი არჩევნების შემდეგ!“ ასევე გამოჩნდა ლგბტ თემის ქალების მცირე ჯგუფი „ცისარტყელის“ დროშებით, რაც სხვა დროს მინსკის ქუჩებში წარმოუდგენელია.

12 სექტემბრის მსვლელობაში 10 000-მდე ქალმა მიიღო მონაწილეობა. ასამდე მათგანი დააკავეს. რამდენიმე მათგანმა თავის შეფარება სცადა კათოლიკური ტაძარში, თუმცა ომონმა ისინი ძალით გამოათრია. როგორც ჩანს, ლუკაშენკო კვლავ ძალის დემონსტრირებაზე აკეთებს ძირითად აქცენტს.

ქალები მსვლელობების დროს თადარიგს იჭერენ – თან ატარებენ პატარა ჩანთებს აუცილებელი პირადი ნივთებით, რაც დაკავების შემთხვევაში გამოადგებათ.

#მევსეირნობ

აქციებზე სხვებისგან ადვილად გამოარჩევთ 73 წლის სტაჟიან აქტივისტს, ნინა ბაგინსკაიას, რომელიც ქალთა მსვლელობის სელებრითად და ერთგვარ თილისმადაც კი იქცა.

1988 წელს ნინას კომუნისტებმა არ მისცეს უფლება, პატივი მიეგო 1937 წ. სტალინური რეპრესიების მსხვერპლთა პატივისთვის. სწორედ აქედან იწყება ბაგინსკაიას საპროტესტო „კარიერა“.

ის შესაშური სიჯიუტით, თითქმის ყოველწლიურად მართავდა (ხშირად ერთკაციან) აქციასა თუ პიკეტს. მაგალითად, 2014 წელს, რუსეთის უკრაინაში განხორციელებული აგრესიის პასუხად, მან მინსკში, კაგებეს შენობის წინ დემონსტრაციულად დაწვა საბჭოთა დროშა.

ბაგისნკაია არაერთხელ დაუკავებიათ და დაუჯარიმებიათ. კრებითი ჯარიმა ($17 000) პენსიიდან ექვითება. აღსრულების სამსახურმა ჩამოართვა ორი ქალაქგარე სახლი და სარეცხი მანქანაც კი, თუმცა ნინა ბებო გულშემატკივრებისგან არ იღებს ფულს, რათა ის „რეჟიმის ყულაბაში არ მოხვდეს!

ყველაფრის მიუხედავად, ბეგისნკაია დაუღალავად დგას ბელარუსის ეროვნული იდენტობისა და ადამიანის უფლებების დაცვის სადარაჯოზე. აგვისტოს აქციებისას, როდესაც ომონმა მისი შეჩერება სცადა, გამოცდილმა ნინამ ამაყად წარმოთქვა – „მე უბრალოდ ვსეირნობ!“ და დაბნეული ძალოვანები უკან ჩამოიტოვა.

ეს ფრაზა ვირუსულად გავრცელდა და ქალთა მსვლელობების ერთ-ერთ საკვანძო „მფრინავ ფრაზად“ იქცა. ინტერნეტში პოპულარულია ნინაზე თემატური მემეც.

12 სექტემბერს ნინას იმიჯი უფრო მეტად საკულტო გახდა: მან მარტომ გადაუღობა გზა ავტოზაკს (დაკავებულების გადასაყვანი სატვირთო ავტომობილი), რითაც გაიმეორა 1989 წ. პეკინის ტიანანმენის მოედნის ცნობილი სცენა, რომელიც ისტორიაში ცნობილია, როგორც ერთი კაცის პროტესტის ყველაზე ცნობილი შემთხვევა.

ნატალია რადინა – დისიდენტის პროფილი

სამოქალაქო აქტივისტი და ჟურნალისტი ნატალია რადინა „ქარტია 97“-ის მთავარი რედაქტორია. ეს უფლებადამცავი ორგანიზაცია და მედიაპორტალი შეიქმნა ვაცლავ ჰაველის „ქარტია 77“-ის ბელარუსული ანალოგის – 1997 წლის დეკლარაციის საფუძველზე.

ბუნებრივია, ამ ორგანოს ფუნქციონირება თავიდანვე წნეხის ქვეშ მოექცა. ნატალიას მტკიცე ნებისყოფას რეჟიმმა დიდი გამოცდა მოუწყო: ორჯერ მოუხდა გუნდის გამოცვლა (თანამშრომლების დაშინების გამო), მუდმივად ართმევდნენ სამუშაო კომპიუტერს (ჯამში ოცი ცალი). 2010 წლის საპრეზიდენტო არჩევნების გაყალბების გაპროტესტების კამპანიის დროს (ნატალია დასავლეთს სანქციებისკენ მოუწოდებდა) ის დააპატიმრეს.

პატიმრობისას 31 წლის ნატალია კაგებეს სამარტოო საკანში იყო მოთავსებული, სადაც არ იყო გათბობა და ტუალეტი. ეძინა ცივ იატაკზე. ტვინის შერყევის ფონზე (აქციის დარბევისას დაშავდა), მას არ აღმოუჩინეს არანაირი სამედიცინო დახმარება, მეტიც, მასზე სისტემატურად ხორციელდებოდა ფსიქოლოგიური ზეწოლა („ისე ვიზამთ, რომ შვილები აღარ გეყოლოს!“ და სხვ.).

დღესდღეობით საიტი ვარშავიდან ფუნქციონირებს და თავისი წვლილი შეაქვს ლუკაშენკოს რეჟიმთან ბრძოლაში.

„ქარტია 97“-ის ლოგო შეახსენებს ლუკაშენკოს, რომ მას ამომრჩეველთა მხოლოდ 3% ემხრობა
„ქარტია 97“-ის ლოგო შეახსენებს ლუკაშენკოს, რომ მას ამომრჩეველთა მხოლოდ 3% ემხრობა

 

მარია ზაიცევა – ახალი თაობის გაუტეხელობა

19 წლის მარია უკვე 1 თვეა საავადმყოფოში წევს. მინსკში აქციაზე ის რეგიონიდან იყო ჩასული. დაზიანებები მას მიაყენა ახლოს გამსკდარმა ხმოვან-მანათობელმა ყუმბარამ, რომელიც დარბევისას ძალოვანებმა ისროლეს. მას რეზინის ტყვიებიც მოხვდა, რომლებმაც სხეულის გარკვეულ უბნებზე ქსოვილის ნეკროზი გამოიწვია. საფეთქელში მოხვედრილმა ტყვიამ კი მარიას სმენის ნერვი დაუზიანა.
მარია არაფერს ნანობს. ისევე, როგორც მისი ქართველი ორეული მაკა გომური. საგულისხმოა, რომ ორივე მათგანს ერთი და იმავე სახის იარაღმა მიაყენა დაზიანება თავის (ე.წ. დათვის ტყვიები).

მარია ზაიცევა აქციაზე
მარია ზაიცევა აქციაზე

„ქალური ლოგიკა“ – „რბილი ძალის“ ტაქტიკა

აქციების უაღრესად ხავერდოვანი ბუნებიდან გამომდინარე, დემონსტრანტები კვლავ ჯიუტი პრინციპულობით აგრძელებენ არაძალადობრივი მეთოდებითა და მორალური უპირატესობის გამოკვეთილი დემონსტრირების გზით.

მართალია, აქ ვერ ნახავთ დასავლეთში აპრობირებულ ეპატაჟურ ფემინიზმს, თუმცა ბელარუს ქალთათვის დამახასიათებელი კეთილმოსურნეობა, ზომიერების შეგრძნება, გამძლეობა და ადაპტაციის უნარი მათ ძალიან ეხმარება რეჟიმთან ხანგრძლივი ნერვების ომში. მართალია, ლუკაშენკომ დააბრალა მათ, რომ არიან „მანიპულირებული ცხვრები და უსაქმურები“, თუმცა ქალებმა ქვეყნის შიგნითა და გარეთ ყველას დაანახეს, თუ ვინ დგას ნათელსა თუ ბნელ მხარეს.

ქალი ოპონენტების დევნა და დაშინება გაცილებით დამაზიანებელი აღმოჩნდა მმართველის რეჟიმის რეპუტაციისა და მდგრადობისთვის. ამის გამო, რეჟიმი ერთი პერიოდი ცდილობდა, ფიზიკურად ნაკლებად შეხებოდა დემონსტრანტ ქალებს, თუმცა ბოლო დღეებში ვითარება შეიცვალა, რაზეც მეტყველებს შემდეგი ფაქტი: ქალების ერთი ჯგუფი, რომელმა დარბევისას თავის შეფარების მიზნით მინსკის კათოლიკურ ტაძარს, ე. წ. „წითელ კათედრალს“ მიაშურა, მწარედ შეცდნენ – ომონმა ისინი ღვთის სახლიდანაც კი ძალით გამოათრია და დააკავა.

ქალებს ძალოვანებთან პირდაპირ დაპირისპირებაში შესვლა უწევთ. „ერთი ყველასთვის, ყველა ერთისთვის!“ – მუშკეტერების ამ ცნობილი შეძახილის თანხლებით უტევენ ქალები ომონს (რომელსაც მითითება აქვს მიცემული, რაც შეიძლება ნაკლებად შეეხოს ქალებს), ფსიქოლოგიურად ჯაბნიან ნიღბიან ძალოვნებს, არღვევენ მათ კორდონს და ხელიდან სტაცებენ დაკავებულ მომიტინგე მამაკაცებს და იფარავენ მათ. ლუკაშენკომ ესეც ჩვეულ სტილში შეაფასა: თითქოს მამაკაცები ქალების ზურგ უკან იმალებიან.

ტრაგიკომიკური იყო სურათი, როდესაც ერთ-ერთ მოგზავნილ ზონდერს დასუფთავების საქალაქო სამსახურის მუშაკი ქალი ცოცხით გამოედევნა.

ქალების „ცოცხალი ფარი“
ქალების „ცოცხალი ფარი“

ამ დღეებში ბელარუსი ქალებისთვის პირდაპირი კონოტაცია შეიძინა ცნობილი სიმღერის სიტვებმა: Bad boys, bad boys, what you gonna do when they come for you? ანალიტიკოსების ნაწილი ბელარუსის პროტესტის რადიკალიზაციის აუცილებლობაზე მიანიშნებს. მათი აზრით, მხოლოდ ძალოვანებისთვის მიძღვნილი ყვავილები და ჰაეროვანი კოცნები არაა საკმარისი, რათა დაძლეულ იქნას რეჟიმის ბრუტალიზმი, რომელსაც კრემლი უმაგრებს ზურგს.

ბელარუსი ქალების ინსპირაციის წყაროდ შეიძლება გამოდგეს მეზობელი პოლონეთი, სადაც 1980 წ. თავისუფალი პროფკავშირების მოძრაობა „სოლიდარობის“ გამორჩეული სახე იყო ანა ვალენტინოვიჩი. ის მოძრაობის ლიდერ ლეხ ვალენსას ყველგან მხარში ედგა და დიდი წვლილი მიუძღვის იმ დომინოს ეფექტისთვის ბიძგის მიცემაში, რამაც მთელ „სოციალისტურ ბანაკს“ საბოლოოდ თავისუფლება მოუტანა.

დრო გვიჩვენებს, გაიმეორებენ თუ არა პოლონელების წარმატებას ბელარუსის მსხვილი საწარმოების გაფიცული მუშაკები. დიდი ალბათობით, „სოლიდარობის“ ტაქტიკა ახლაც იმუშავებს, რადგან ბელარუსის ეკონომიკა რთულ დღეშია. წარმოების გაჩერება კი ლუკაშენკოსთვის ზეწოლის მტკივნეული და ქმედითი ბერკეტი იქნება.

ნიშანდობლივია, რომ რამდენიმე დღის წინ პოლონეთში, „სოლიდარობის“ 40 წლისთავისადმი მიძღვნილ ცერემონიაზე საპატიო სტუმართა შორის იყო სვეტლანა ციხანოვსკაიაც.

საერთაშორისო სოლიდარობა

ბელარუს ქალებს სოლიდარობა გამოუცხადეს საერთაშორისო დონეზე: ლიეტუვისა და ესტონეთის ყოფილი და მოქმედი ქალი პრეზიდენტები დალია გრიბაუსკაიტე და კერსტი კალიულაიდი, მკაცრი სიტყვიერი მხარდაჭერის პარალელურად, ჩაებნენ, ე.წ. სოლიდარობის სიმბოლურ ჯაჭვში, რომლებიც გაიმართა ვილნიუსსა და ტალინში.

ევროპის ძლევამოსილი გერმანელი ქალები კი შეშფოთებიდან საქმეზე გადადიან: „რკინის ფრაუ“, კანცლერი მერკელი და ევროკომისიის პრეზიდენტი ურსულა ფონ დერ ლაიენი მინსკის წინააღმდეგ პერსონალური სანქციების შემუშავებას მალე დაასრულებენ.

პოლიტიკურ სარბიელს შეუჩვეველი, მოკრძალებული სვეტლანა, რომელიც ძირითადად ბავშვების აღზრდით იყო დაკავებული და მხოლოდ დაკავებული მეუღლის არჩევნებზე ჩანაცვლებას ფიქრობდა, ბედის განგებით, მისდა უნებურად აღმოჩნდა საერთაშორისო და რეგიონული პოლიტიკის ორომტრიალში. ვილნიუსში მყოფმა სვეტლანამ „ეროვნული ლიდერის“ როლი მოირგო იმ პირობებში, როდესაც ლუკაშენკოს გაპრეზიდენტება დასავლეთმა არალეგიტიმურად ცნო.

სვეტლანას დაუთმეს გაეროს უშიშროების საბჭოს, ევროპარლამენტისა და ევროპის საბჭოს ტრიბუნები. მას პირადად შეხვდა აშშ-ის სახელმწიფო მდივნის მოადგილე. მას ეკონტაქტებიან ევროპის გავლენიანი პოლიტიკური ლიდერები. ევროპის სახალხო პარტიის (EPP) თავმჯდომარემ, დონალდ ტუსკმა ევროპას მოუწოდა, მშვიდობის დარგში ნობელის პრემიაზე წარადგინოს სვეტლანა ციხანოვსკაია და მისი მეუღლე სერგეი.

ევროპის რამდენიმე ქვეყნის ელჩი დემონსტრაციულად ესტუმრა შინ სვეტლანა ალექსიევიჩს, რითაც ლუკაშენკოს რბილი ძალის მესიჯი გაუგზავნა: არც იფიქრო, შეეხო ნობელიანტ მწერალს!

რუსეთში კი, სადაც კრემლმა თავხედურად მოწამლა თვალსაჩინო ოპოზიციური ლიდერი სერგეი ნავალნი, წინა პლანზე წამოიწია მისმა თანამებრძოლმა ლიუბოვ სობოლმა. სობოლი, ქსენია სობჩაკი და სხვები ახლო მომავალში, სავარაუდოდ, შეითავსებენ სვეტლანა ტოხანოვსკაიას და მარია კოლესნიკოვას როლებს.

საპროტესტო სიმბოლიზმი

საფრანგეთის რევოლუციური რესპუბლიკის პერსონიფიკაციის, მარიანას (Marianne) საკულტო ისტორიული იმიჯი კვლავაც აქტუალურია. მინსკის ერთ-ერთი გიმნაზიის სტუდენტმა გოგონებმა იმღერეს საფრანგეთის ჰიმნი, ეკავათ რა ტრანსპარანტი წარწერით „თავისუფლება, თანასწორობა, ძმობა!“ აქციებზე ასევე გაისმა ჰანგები ვიქტორ ჰიუგოს ისტორიული ნოველის მიხედვით დადგმული მიუზიკლიდან „საბრალონი“ (Les Misérables). ქალებს მტკიცედ სწამთ, რომ ბელარუსის ბასტილიის ციხის (მინსკის ავადსახსენებელი იზოლატორი „ოკრესტინო“) დაცემა მხოლოდ დროის საკითხია…

ბელარუსის ძველ, ისტორიულ გერბზე („პაგონია“ – მდევარი/დევნა) გამოსახულია ხმალამოღებული მხედარი გაჭენებულ ცხენზე. ეს რაინდული იმიჯი ბელარუსის თანამედროვე ჟანა დ’არკებმა თამამად მოირგეს – ისინი აღარ უცდიან საშველად მომავალ თეთრ ცხენზე ამხედრებულ მამაკაცებს. ისინი, მამაკაცების მხარდამხარ, თამამად ჭედენ თავისუფალი და დემოკრატიული ქვეყნის მომავალს.

ქალთა ერთ-ერთი მსვლელობის დროს გამვლელმა მამაკაცმა მათ მიმართა: „ვამაყობ, რომ ბელარუსს მდედრობითი სქესი აქვს!“

Жыве Беларусь!
Жыве Беларусь!
ავტორი: გიორგი უხურგუნაშვილი
სრულად
გამოკითხვა
„საპარლამენტო არჩევნები დღეს რომ გაიმართოს, რომელ პარტიას მისცემდით ხმას“
ხმის მიცემა
სხვათა შორის

დედამიწაზე არსებული ცოცხალი არსებებიდან მხოლოდ ადამიანს და კოალას აქვთ თითის ანაბეჭდი

ინდოელი დიასახლისები მსოფლიო ოქროს მარაგის 11% ფლობენ. ეს უფრო მეტია, ვიდრე აშშ-ს, სავალუტო ფონდის, შვეიცარიის და გერმანიის მფლობელობაში არსებული ოქრო, ერთად აღებული.

დადგენილია, რომ სასოფლო-სამეურნეო კულტურათა მოსავლიანობის განმსაზღვრელ კომპლექსურ პირობათა შორის, ერთ-ერთი თესლის ხარისხია. მაღალხარისხოვანი ჯიშიანი თესლი ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ფაქტორია მოსავლიანობის გასადიდებლად, რაც აგრეთვე დასაბუთებულია ხალხური სიბრძნით "რასაც დასთეს, იმას მოიმკი". - ქართული გენეტიკისა და სელექცია–მეთესლეობის სკოლის ერთ-ერთი ფუძემდებელი, მეცნიერებათა დოქტორი, აკადემიკოსი პეტრე ნასყიდაშვილი

ებოლა, SARS-ი, ცოფი, MERS-ი, დიდი ალბათობით ახალი კორონავირუსი COVID-19-იც, ყველა ამ ვირუსული დაავადების გავრცელება ღამურას უკავშირდება.

ყველაზე დიდი ეპიდემია კაცობრიობის ისტორიაში იყო ე.წ. "ესპანკა" (H1N1), რომელსაც 1918-1919 წლებში მიახლოებით 100 მილიონი ადამიანის სიცოცხლე შეეწირა, ანუ დედამიწის მოსახლეობის 5,3 %.

იცით თუ არა, რომ მონაკოს ნაციონალური ორკესტრი უფრო დიდია, ვიდრე ქვეყნის არმია.